Terwijl Oekraïne onder druk van aanhoudende aanvallen bezig is zijn energiesysteem weer op te bouwen, heeft het Internationaal Energieagentschap (IEA) een nieuw rapport gepubliceerd waarin staat hoe gedistribueerde zonne-energie en batterij-energieopslagsystemen (BESS) een centrale rol kunnen spelen bij het herstellen van de capaciteit en het versterken van de energiezekerheid.
Volgens het IEA is gedistribueerde zonne-energie al cruciaal geweest voor de snelle levering van nieuwe energiebronnen, aangezien grote conventionele en grootschalige centrales tijdens de oorlog kwetsbare doelwitten werden. Het agentschap schat dat Oekraïne tegen 2030 ongeveer 24 GW aan gedistribueerde zonne-energie en 5.6 GWh aan BESS moet inzetten om een meer gedecentraliseerd en veerkrachtig energiesysteem te creëren. Momenteel beschikt het land over ongeveer 7 GW aan gedistribueerde zonne-energie, dus de capaciteit zou dit decennium meer dan verviervoudigd moeten worden.
Bestaande steunregelingen en hun beperkingen.
Oekraïne heeft al verschillende stimuleringsmaatregelen ingevoerd om huishoudens en bedrijven aan te moedigen te investeren in zonne-energie op daken en opslag:
Door de overheid verstrekte leningen met een lage rente, gekoppeld aan een netfactureringssysteem waarmee huishoudens overtollige energie kunnen exporteren tegen de groothandelsprijs per uur, minus netwerkkosten en belastingen.
Een Groen Tarief dat ongeveer € 135/MWh betaalt voor elektriciteit uit kleine residentiële zonnesystemen, dat momenteel gepland staat om te worden beëindigd in 2029.
Met deze programma's en de huidige implementatietrends berekent het IEA dat Oekraïne tegen 2030 ongeveer 3.1 GW aan extra gedistribueerde zonne-energie en 1.4 GWh aan BESS-energie zou kunnen toevoegen, tegen een geschatte overheidskost van € 1.4 miljard. Dit zou echter ver onder het niveau blijven dat nodig is om het elektriciteitsnet volledig te decentraliseren en te beveiligen.
Drie beleidsopties om zonne-energie plus opslag te versnellen
Om verder te gaan dan het basisscenario, schetst het rapport drie mogelijke beleidsopties voor de periode 2025-2030. Elk combineert verschillende niveaus van financiële ondersteuning en regelgevingshervorming voor kleinschalige zonne-energie en opslag.
1. “Snelle en sterke groei” – investeringssubsidies en gegarandeerde tarieven
De eerste optie is opgebouwd rond een royale investeringssubsidie gecombineerd met een stabiel inkomstenmechanisme:
Directe overheidssteun zou ten minste 60% van de totale investeringskosten voor kleine zonne-energie- en opslagsystemen dekken.
Er zou een vast, voorspelbaar tarief worden gehanteerd voor de verkoop van alle opgewekte elektriciteit aan een energieleverancier of een staatsbedrijf. Hierdoor worden de markt- en beleidsrisico's voor investeerders verminderd.
Met dit scenario zou de volledige uitbouw van 24 GW aan gedistribueerde PV en 5.6 GWh aan BESS tegen 2030 mogelijk zijn, maar de financiële kosten zijn hoog: ongeveer € 17.5 miljard over de afgelopen tien jaar.
2. “Verbetering van het huidige beleid” – het opschalen van leningen en het verlengen van prikkels
De tweede optie richt zich op het verbeteren en uitbreiden van de reeds bestaande regelingen:
Het breder beschikbaar maken van leningen met een lage of zelfs geen rente, inclusief capaciteitsopbouw voor lokale banken en 'one-stop-shop'-diensten op gemeentelijk niveau.
Zorg ervoor dat prosumenten eenvoudig toegang hebben tot deze leningen en verlaag de administratieve belemmeringen voor het installeren van zonnepanelen en opslag op daken.
Invoering van een nieuw teruglevertarief voor gedistribueerde zonne-energie na 2030, dat alleen geldt voor systemen die vóór het einde van het huidige decennium zijn geïnstalleerd, om op de lange termijn stabiele inkomsten te garanderen.
Met dit pakket verwacht het IEA dat er tegen 2030 ongeveer 18 GW aan zonne-energie en 5.6 GWh aan BESS kan worden geïnstalleerd, tegen een geschatte publieke kostprijs van ongeveer € 16.1 miljard.
3. “Systeemvriendelijk langetermijnplan” – realtime zelfconsumptie en BESS-prikkels
De derde optie stelt een meer marktgericht, realtime zelfconsumptiemodel voor:
Een nieuw realtime- of uurlijks zelfconsumptieprogramma, vergelijkbaar met het bestaande netfactureringsprogramma in Oekraïne, maar met een extra bonusbetaling bovenop de groothandelsprijs voor overtollige elektriciteit die aan het net wordt geleverd.
Een directe stimulans voor BESS die ongeveer 25% van de investeringskosten voor batterijen zou dekken, waardoor huishoudens en bedrijven worden aangemoedigd om zonne-energie te combineren met opslag.
Deze aanpak is goedkoper voor de staat – ongeveer € 1.9 miljard – en zou kunnen leiden tot de inzet van ongeveer 7 GW aan zonne-energie en 3 GWh aan BESS tegen 2030. Hoewel het de kloof naar de decentralisatiedoelstelling niet volledig zou dichten, versterkt het de flexibiliteit en stemt het de prikkels af op de realtime netwerkbehoeften.
Implicaties voor aanbieders van gedistribueerde opslag
Voorlopige cijfers van de Oekraïense zonne-energievereniging geven aan dat er alleen al in de eerste helft van 2025 ongeveer 500 MW aan nieuwe zonnecapaciteit is geïnstalleerd. Dit onderstreept hoe snel de markt kan reageren wanneer ondersteunende beleidsmaatregelen en dringende behoeften op het gebied van energiezekerheid samenkomen.
Voor fabrikanten van gedistribueerde opslag en oplossingsleveranciers benadrukt het beleidsplan van het IEA een aantal belangrijke trends:
Zonne-energie plus opslag als nieuwe standaard: de meeste nieuwe daksystemen in Oekraïne zijn al voorzien van batterijen. Dit weerspiegelt de behoefte aan back-upstroom, flexibiliteit van het elektriciteitsnet en eigen verbruik tijdens stroomuitval.
Grote rol voor prosumenten: Alle drie de beleidsopties gaan ervan uit dat huishoudens en bedrijven grote investeerders zullen zijn in kleinschalige PV en BESS, ondersteund door subsidies, leningen of marktgebaseerde tarieven.
Focus op veerkracht en decentralisatie: verspreide bronnen verminderen het aantal single points of failure, kunnen snel worden geïnstalleerd en vereisen minder nieuwe transmissie-infrastructuur. Hierdoor zijn ze bijzonder geschikt voor landen die te maken hebben met verstoringen van het elektriciteitsnet en de noodzaak tot wederopbouw.
Naarmate Oekraïne en haar internationale partners hun beleidskeuzes verfijnen, zijn hoogwaardige en betrouwbare batterijopslagoplossingen essentieel om te garanderen dat gedistribueerde PV niet alleen de opwekkingscapaciteit vergroot, maar ook stabiele, regelbare stroom levert aan huizen, bedrijven, ziekenhuizen en kritieke infrastructuur.
Bron: Internationaal Energieagentschap, “Beleidsopties om gedistribueerde zonne-PV in Oekraïne te versnellen”; rapport van pv magazine over de bevindingen van het IEA.